İnek yatakları

Süt sığırlarının fiziksel çevre koşullarının iyileştirilmesi ve sığır refahı konularında son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiştir. Önemli olan ise ineğin gereksinimlerinin karşılanmasıdır. Bu çalışmada süt sığırcılığında kullanılan yatak ve gezinti alanlarının çeşitleri, özellikleri ve verime etkileri üzerinde durulmuştur.

İnekler günün önemli bir kısmını yatarak geçirirler. Ahır içinde hayvanların yatma yerlerinde özel olarak yapılmış bölmelere ‘durak’ adı verilmektedir. Yatma yerleri zemini vücutlarının her noktasında aynı basınç oluşturacak şekilde olması ve vücut kemik çıkıntılarının bulunduğu yerlerin yumuşak bir zeminle temas etmesi en doğru uygulamadır. Zemine serilen malzemenin, ineklerin temiz ve sağlıklı olarak yaşamlarını sürdürmesine olanak vermesi gibi özellikler gerekmektedir (Natzke 1982; Nilsson, 1992; Rodenburg,1994).

Altlık materyali olarak kullanılan çeşitli malzemelerin: ineklerin yatma süresini uzattığı, stresi azalttığı, süt verimini yaklaşık % 2-3 oranında yükselttiği ve bunlara ek olarak ineklerin daha temiz ve daha az yara bereli olduklarının, durakların hijyeninin’ de daha iyi olmasına olanak verdiği bilinmektedir

Döşekleri ve Yatak’ları karşılaştırdıkları çalışmalarında, toplam kirlilik puanının Döşekler üzerinde yatan ineklerde yüksek 7.50 iken kauçuk Yatak’lar üzerinde yatan ineklerde ise 6.95 (P = 0.074) olarak saptandığını bildirmektedirler.

Döşek kaplı beton ile sap kaplı betonu karşılaştırdıkları çalışmalarında, ineklerin derin sap serildiğinde bu yatma yerini daha çok tercih ettiklerini ve çok az altlık atıldığında ise Döşek kaplı durakları tercih ettiklerini bildirmektedirler.

15 mm kalınlığında kauçuk altlık ( şilte) , 21 mm kalınlığında “Konfor Mat” inek yatağı ve beton zemini karşılaştırdığı çalışmasında, en çok tercih edilen altlık malzemesisin konfor altlık olduğu daha sonra kauçuk altlıkların tercih edildiği ve en son olarak da beton zeminin kullanıldığını bildirmektedirler.

Beton zemin üzeri talaş, beton zemin üzeri kağıt, yatak (Enkamat-K) üzeri talaş ve yatak (Enkamat-K) üzeri kağıt altılık gruplarını karşılaştırdıkları çalışmalarında, ineklerin en çok yatak (Enkamat-K) üzeri talaş kaplı durakları tercih ederlerken en az olarak beton zemin üzeri kağıt kaplı durakları tercih ettiklerini bildirmektedirler.

Döşekler üzerine serilmesi gereken talaş miktarının belirlenmesi amaçlı yürüttükleri çalışmalarında, 7,5 kg talaş ile kaplı döşek kullanıldığında ineklerin her 24 saatte 13,8 ± 0,53 saat, yeteri kadar talaş serildiğinde ise bu sürenin her 24 saatte 12,3 ± 0,53 saat olarak tespit edildiğini bildirmektedirler. Ayrıca, 7,5 kg talaş kaplı döşek kullanıldığında ineklerin duraklarda, ön ayakları ile geçirdikleri sürenin daha kısa olduğunu bildirmektedirler.

 Yatak Kalite Kriterleri

  1. Dayanıklılık
  2. Yumuşaklık
  3. Şeklini koruma
  4. Isı yalıtımı
  5. Kayma direnci
  6. Temizlik ölçütü
  7. Bakım kolaylığı

İnek Yatakları ve uygunluğunun tespiti

Yatma yeri (durak) zemininin ve ölçüsünün uygun olup olmadığını anlamak için ineklerin diz, kalça, bilek gibi yerlerine bakılır. Özellikle kemik çıkıntılarının olduğu bölgelerde apse, yaralanma, şişme, soyulma ve sıyrılma saptanırsa bu rahatsızlıkların inek yatıp kalkarken oluştuğunu ve yatma yeri zemininin uygun olmadığını gösterir.

Zeminin kalitesi ineğin sağlığı ve hoşnutluğu için temel bir faktör durumundadır. Hayvanlar yatma durumunda ruminasyon faaliyetlerini gerçekleştirir. Ayrıca ineğin memesinden %24 oranında daha fazla kan geçişi de olur ve bu sayede yatma periyotlarının uzaması ineğin daha fazla süt üretmesini destekleme anlamına da gelir.  Uygun durak zeminlerinde yatan hayvanların tırnakları kuru kalır ve gerilmelerden kurtulur.  Yatma periyotlarını ise sıklıkla yemliğe veya suluğu gitme davranışı takip eder. Uygun ölçülerde ve rahatlıkta olmayan durak alanlarına sahip barınaklarda yaşayan inekler de ise yatma periyotlarının kısaldığı buna karşılık ayakta durma süresinin arttığı gözlemlenir. Bu sebeple tırnaklar üzerindeki baskı artar ve tırnaklar çoğunlukla ıslak kalır. Tırnakların mikrop taşıma kapasitesi de artmış olur. Koridorlarda yatan hayvan sayısında da artış olur. Bunların sonucunda mekanik – travma tik tırnak yaralanmaları, ayak ve tırnak hastalıkları oluşur. Hastalıkların ilerlemesiyle de işletmenin karlılığını büyük oranda etkileyen  topallık meydana gelir. Avrupa hayvancılığında yüksek verimli süt ineklerinin sürüden çıkarılma sebeplerinin %10’u hayvanların tedavi edilemeyecek durumda olan tırnak problemleri oluşturmaktadır.

Neden yumuşak zemin?

Sığırlar doğal yaşam alanlarında göçebe gibidir ve günlük 4-6 km / gün yürürler. Bu sayede tırnaklarındaki kan sirkülasyonu da gayet iyidir. Yürüdükleri alanlar kaymaya karşı dirençli ve yumuşak toprak tipleridir. Günümüz şartlarında ise yüksek verimli ineklerin barınaklarında gün içinde yaklaşık olarak 1000-1500 metre / gün gibi düşük hareket aktivitesi gösterirler.

Sürekli olarak yumuşak zeminli duraklar inekleri daha rahat olması için iyi bir başlangıçtır. Yumuşak, temiz ve kayma-dirençli zeminlerdeki inekler günün yarısından fazlasını yatarak geçirir. Yumuşak zeminli duraklar beton zemin üzerine sap saman serili duraklar ile karşılaştıklarında zaman ve maliyet bakımından daha avantajlıdır. Bu sadece minimum işçilik gereksinmesi ve diğer yatak çeşitleri ve saman için minimum maliyettir:  yumuşak zeminli duraklarda nemin emilimi için küçük bir kısım uygundur ve bunu muhafaza etmek daha kolaydır. Zaman ve para tasarrufunun yanı sıra, az saman kullanımı da yetiştiriciler için ayrıca önem taşır.

İlk olarak, durak zeminleri, eklemlerin hassas noktaları için duyarlı, aşırı yumuşak zeminler için hayvanların ihtiyaçlarını karşılamalıdır. Ayrıca bu zeminler yetiştiricilerin gereksinimlerini karşılamalıdır.

Avantajları

Durak zemin materyali olan altlıkların montajı hızlı ve basittir. Tek parça bireysel altlıklar  bir durak (boyunlu) demiri ile

Verime Etkisi

Altlık amenajmanı hayvan refahına, meme sağlığına, süt kalitesine, yada az tırnak ve eklem problemlerine sonuç olarak da üretimi artırıcı katkıları vardır. Temiz, kuru ve yeterince yumuşak altlık serilmiş duraklar ineklerin daha temiz kalmasını sağlar ayrıca mikrobiyel gelişimi engeller ve bu nedenle daha az sağlık problemi ortaya çıkar. Yeterince konforlu yapılmış durak zeminleri daha uzun sure yatmayı teşvik eder, yaralanmayı en aza indirir ve ayrıca bir oranda da izolasyon oluşturur.  İnekler ayakta dururken ve sağılırken statik yük, yürürken ise dinamik yük taşır. Kritik temas alanları yattıkları zaman  eklemler ve yürüme esnasında ise tırnaklar dır.

Barınaklarda hayvan üzerinde oluşan baskıları şu şekilde sıralayabiliriz:

Sert zemin yüzünden fiziksel baskı, idrar ve gübreden kaynaklanan kimyasal baskı, çeşitli sebeplerden dolayı psikolojik stres ( dar mekanlarda rütbe kavgaları, kaygan zemin, sağımın gecikmesi), yüksek enfeksiyon yüzünden mikrobiyal baskı (kirli yüzeyler, yabancı bir hayvan girişinden kaynaklanan artış), yüksek verim yüzünden metabolizma baskısı. Hayvanların yürüdükleri zeminin yürüyüş açısından uygun materyalden yapılması verimlilik açısından önemlidir.

Yürüme alanlarının optimal olmadığı zamanlarda hayvanlarda hareketlilik, yeme gitme sıklığı, toplam yeme gitme sayısı ve sıcak aktiviteleri (kızgınlık belirtileri, kuyruk yalama davranışı) azalır bununla birlikte ayakta durma, yaralanmalar ve tırnaklardaki mekanik baskı artar. Tüm bunların sonucu olarak bulaşıcı tırnak hastalıkları, yaralanma riski, dengesiz beslenmeye ve az hareketliliğe bağlı olarak asidosis ve ketosis riski artar. Unutulmamalıdır ki sığırlarda vücut oranları değişim gösterir fakat tırnak yapısı nispeten değişmez ve tırnakların yüzeye uyguladığı baskı zamanla artar. Ayak hastalıkları hayvanların verimlerine dolaylı olarak etkide bulunur ve bunun anlamı ise şöyledir; Tırnak hastalığı olan hayvan acı çeker, yeme gitme isteği azalır ve sıklıkla yeme gidemediğinden bir defa da  fazla yem tüketir  veya yeme fazla gidemediği için ihtiyacı olan besini yediği yemlerden alamaz. Bu sebepten süt veriminde düşme, kızgınlık periyotların da düzensizlik, sakin kızgınlık geçirme oranının artması gibi verimi etkileyen sorunlar ile karşılaşılır.